Prezydent Barack Obama podpisał dekret prezydencki zmieniający erę polityki Busha, która ograniczała wydatki na badania na komórkach macierzystych.

Decyzja Obamy unieważnia dekret podpisany przez prezydenta Busha w 2001 roku, który zakazywał Krajowemu Instytutowi Zdrowia (National Institutes of Health) finansowania pełnych badań na embrionalnych komórkach macierzystych. 

Obama podpisał również memorandum ustanawiające większą niezależność dla federalnych programów naukowych.

- W ostatnich latach, jeśli chodzi o badania komórek macierzystych, nasz rząd wymuszał to, co według mnie jest fałszywym wyborem miedzy czystą nauką a wartościami moralnymi – powiedział Obama podczas konferencji prasowej w Białym Domu.

- W tym przypadku, jestem przekonany, że te dwie sprawy nie są ze sobą związane. Jako człowiek wiary wierzę, że mamy obowiązek dbać o innych ludzi i pracować nad tym, by ograniczyć i zmniejszyć cierpienia ludzkie. Wierzę, że otrzymaliśmy taką możliwość i będziemy prowadzić tego rodzaju badania – a ludzkość i nasze sumienie będą działać w sposób odpowiedzialny - dodał.

Jednocześnie memorandum Obamy ma wprowadzić nowe, jasne nastawienie, inne niż prezentowane przez administrację Busha w wielu kwestiach naukowych.

Krytycy Busha argumentowali, że były prezydent pozwolił na to, by polityczne czynniki w sposób niewłaściwy wpływały na decyzje dotyczące finansów przeznaczanych na inicjatywy naukowe, a także na problemy takie, jak na przykład globalne ocieplenie. Memorandum Obamy ma natomiast doprowadzić do „opracowania strategii dla integralności miedzy decyzjami podejmowanymi przez rząd, a potrzebami naukowymi.”

- Korzyści płynące z rozwoju nauki i technologii pomogą osiągać nasze całościowe cele związane ze wzrostem gospodarczym i tworzeniem nowych miejsc pracy – wyjaśniła Melody Barnesj doradca Białego Domu do spraw polityki krajowej. Decyzje te nie uzyskały jednak powszechnego poparcia Republikanów, a jeden z prominentnych polityków Partii Republikańskiej oskarżył administrację Obamy o wykorzystywanie tej sprawy do odwrócenia uwagi od rzeczywistych problemów państwa.

- Dlaczego odwracamy w ten sposób uwagę od gospodarki? To jest przecież problem numer jeden. Skupmy się na tym, co trzeba zrobić – powiedział Republikanin z Wirginii, Eric Cantor, w rozmowie z CNN. Cantor, który zasiada w Izbie Reprezentantów, jest wśród przywódców partyjnych, którzy krytykują politykę gospodarczą obecnego prezydenta.

Zwolennicy badań zwracają natomiast uwagę na fakt, że komórki macierzyste mają ogromny potencjał, który należy poznać. Dzięki temu, że pozwalają one tworzyć ludzkie organy i tkanki, mogą umożliwić leczenie tak uciążliwych i poważnych chorób, jak cukrzyca, choroba Parkinsona, czy urazy rdzenia kręgowego. Ze względu na fakt, że badania na embrionalnych komórkach macierzystych związane są z niszczeniem ludzkich embrionów, wielu konserwatywnych polityków popiera ograniczenia wprowadzone przez Busha w związku z jego dekretem podpisanym osiem lat temu.

Prezydent Bush dwukrotnie – w lipcu 2006 roku i czerwcu 2007 – zawetował ustawę, która poszerzała badania tego rodzaju finansowane ze środków państwowych. Bush argumentował wtedy, że zaawansowanie badań doprowadzi do przełomu w medycynie bez potrzeby niszczenia ludzkich embrionów. Działania te były jednak krytykowane przez Demokratów, którzy głośno twierdzili, że Bush stawia korzyści polityczne nad naukę.

Jednym z ówczesnych krytyków był doktor Harold Varmus, przewodniczący Centrum Walki z Rakiem Memorial Sloan-Kettering oraz jeden z członków rady naukowej, współpracującej obecnie z Obamą. Jak mówi Varmus, “polityka publiczna musi kierować się jasnymi radami naukowymi”, a dekret Obamy sprawi, że Narodowy Instytut Zdrowia w ciągu 120 dni opracuje wskazówki, dotyczące funduszy państwowych przeznaczanych na badania na komórkach macierzystych.

Zwolennicy obowiązującego dotychczas zakazu przekonywali, że nie blokuje on badań tego typu, ponieważ naukowcy nadal mogą pozyskiwać prywatne fundusze i badać dorosłe komórki macierzyste. Przeciwnicy zakazu podkreślali, że badania mogą być prowadzone na embrionach niewykorzystanych w klinikach leczenia bezpłodności, a które i tak zostałyby zniszczone.

Senator Richard Shelby, Republikanin z Alabamy, krytykuje decyzje obecnego prezydenta, podkreślając, że polityka Busha narzucała nauce potrzebne, etyczne ograniczenia.

- Moim zdaniem i zgodnie z moimi zasadami, nie należy tworzyć życia po to, by je poprawiać – mówi Shelby. - Myślę, że powinniśmy kontynuować badania naukowe wszędzie tam, gdzie jest to możliwe, ale powinny przy tym obowiązywać jakieś zasady moralne - dodał.

SKĄD SIĘ BIORĄ KOMÓRKI MACIERZYSTE?

Czym różnią się komórki macierzyste od innych?

Większość komórek naszego ciała ma ściśle ustalony czas życia - dzielą się określoną ilość razy, po czym umierają i są zastępowane nowymi. Komórki macierzyste różnią się od pozostałych trzema podstawowymi właściwościami.

Po pierwsze, komórki macierzyste przez długi czas zachowują zdolność do podziałów i odnowy własnej tkanki, po drugie - są niewyspecjalizowane, a po trzecie - mogą zapoczątkować populację wyspecjalizowanych komórek w procesie specjalizacji, nazywanym różnicowaniem.

Zwykłe komórki ciała specjalizują się w pełnieniu określonej funkcji w organizmie (np. czerwona krwinka w przenoszeniu cząsteczek tlenu, a komórka nerwowa w przewodzeniu sygnałów) i mogą jedynie dawać komórki potomne identycznego rodzaju. Komórki macierzyste nie mają przypisanej funkcji - “czekają” na sygnały decydujące o tym, w jaką komórkę mają się przekształcić po podziałach komórkowych (w przypadku braku takich sygnałów, dają potomne komórki macierzyste).

Istnieją dwie podstawowe grupy komórek macierzystych: embrionalne i dorosłe. Te pierwsze uzyskuje się na dwa sposoby: z embrionów niewykorzystanych do zapłodnienia in vitro, przekazanych do badań naukowych albo za pomocą klonowania terapeutycznego (wstawienia materiału genetycznego z komórki ciała pacjenta do komórki jajowej dawcy). W ciągu pół roku z wyjściowych 30 komórek pobranych z określonego miejsca embrionu w stadium przedimplantacyjnym (blastocysty składającej się z ok. 100 komórek) można w pół roku wyhodować miliony embrionalnych komórek macierzystych.

Dorosłe, inaczej somatyczne komórki macierzyste, występują w wykształconych już tkankach. Do narządów, w których stwierdzono ich istnienie, należą: mózg, szpik kostny, krew obwodowa, naczynia krwionośne, mięśnie szkieletowe, skóra i wątroba. Zawsze jednak komórki macierzyste stanowią bardzo niewielki odsetek danej tkanki. Naukowcy są zdania, że tkwią w określonej części tkanki i mogą tam pozostawać całymi latami, czekając, aż w którymś momencie będą potrzebne do odbudowy miejsc zniszczonych w wyniku urazu czy choroby lub po prostu wymagających wymiany “ze starości”. Nie wiadomo, czy pochodzą od embrionalnych komórek macierzystych, czy powstają w inny sposób, ani co powoduje, że pozostają komórkami niewyspecjalizowanymi, skoro wszystkie inne otaczające komórki różnicują się.

Wyizolowane komórki macierzyste jednego i drugiego rodzaju hoduje się w laboratoriach. Po wielu latach udało się już całkiem dobrze opracować metody wydajnej hodowli embrionalnych komórek macierzystych, natomiast dorosłych komórek macierzystych nie udaje się jeszcze hodować.

Naukowcy nie tylko muszą się nauczyć hodować dorosłe komórki macierzyste - potrzeba też, by lepiej zrozumieli mechanizm ich powstawania i, co najważniejsze, dowiedzieli się, jak przekształcać wszelkie komórki macierzyste w inne rodzaje komórek. Dopiero wtedy będzie można poważnie zacząć myśleć o możliwości wszczepiania ich pacjentom oraz opracowywać metody, dzięki którym komórki macierzyste zintegrują się z otaczającą tkanką i będą prawidłowo funkcjonować w organizmie biorcy do końca jego życia.

Marta Żylicz