W najbli偶szym czasie nie ma szans na wyja艣nienie przyczyn katastrofy pod Smole艅skiem - stwierdzi艂 na konferencji prasowej prokurator generalny Andrzej Seremet. 艢ledczy zaznaczaj膮, 偶e ewentualne upublicznienie dowod贸w zale偶y od zgody “gospodarza 艣ledztwa”, czyli Rosji.聽 Na obecnym etapie brane s膮 pod uwag臋 wszystkie za艂o偶one wersje przyczyn katastrofy pod Smole艅skiem: 偶adna z nich nie jest ani dominuj膮ca, ani te偶 偶adna nie jest odrzucana - poda艂 p艂k Zbigniew Drozdowski z komisji badania wypadk贸w lotniczych MON.聽 Na wtorkowej konferencji prasowej poinformowano te偶, 偶e w ci膮gu kilku dni ma si臋 sko艅czy膰 trwaj膮ca w Polsce analiza polskiego rejestratora lotu Tu-154M, tzw. trzeciej czarnej skrzynki.聽 Prowadz膮ca 艣ledztwo Wojskowa Prokuratura Okr臋gowa w Warszawie w ramach swego 艣ledztwa przes艂ucha艂a ju偶 m.in. za艂og臋 samolotu Jak-40, kt贸ry 10 kwietnia l膮dowa艂 w Smole艅sku kr贸tko przed katastrof膮 prezydenckiego samolotu.聽 Mimo 偶e brali艣my udzia艂 w czynno艣ciach procesowych w Smole艅sku, to stanowi膮 one dowody w post臋powaniu karnym prowadzonym przez stron臋 rosyjsk膮 i bez jej zgody nie mo偶emy upublicznia膰 tre艣ci dowod贸w - powiedzia艂 we wtorek szef WPO w Warszawie p艂k Ireneusz Szel膮g.聽 Szel膮g poinformowa艂 podczas konferencji prasowej w Warszawie, i偶 w toku prowadzonych czynno艣ci strona rosyjska udost臋pni艂a polskim prokuratorom materia艂y sprawy, umo偶liwi艂a udzia艂 w przes艂uchaniu 艣wiadk贸w - personelu odpowiedzialnego za kierowanie lotami oraz naocznego 艣wiadka katastrofy. “Co wi臋cej umo偶liwiono nam zadawanie konkretnych pyta艅” - zaznaczy艂 Szel膮g.聽 Wojskowy prokurator okr臋gowy poinformowa艂 te偶, 偶e ze strony polskiej w Smole艅sku pracowa艂o 艂膮cznie czterech prokurator贸w wojskowych, pi臋ciu funkcjonariuszy 呕andarmerii Wojskowej i trzech funkcjonariuszy ABW.聽 We wtorek na konferencji prasowej podano, 偶e wyja艣nianie przyczyn tragedii przez komisj臋 wypadk贸w lotniczych MON mo偶e potrwa膰, a podawanie niesprawdzonych hipotez mo偶e narusza膰 cze艣膰 ofiar katastrofy. Zaapelowano do medi贸w o wstrzemi臋藕liwo艣膰 w ocenach.聽 Wiceszef Wojskowej Prokuratury Okr臋gowej w Warszawie p艂k Ryszard Filipowicz poinformowa艂, 偶e w ramach 艣ledztwa w Polsce przes艂uchano dotychczas blisko 50 os贸b, w tym lotnik贸w z 36. Specjalnego Pu艂ku Lotnictwa Transportowego, cz艂onk贸w za艂贸g samolot贸w, kt贸re wcze艣niej l膮dowa艂y w Smole艅sku, oraz oficer贸w BOR.聽 Wyja艣nienie przyczyn rz膮dowego samolotu, kt贸ry rozbi艂 si臋 pod Smole艅skiem, b臋dzie wymaga艂o 偶mudnej pracy i nie nast膮pi w najbli偶szym czasie - poda艂 prokurator generalny Andrzej Seremet.聽 Seremet przypomnia艂, 偶e “gospodarzem” 艣ledztwa jest rosyjska prokuratura i to w jej dyspozycji s膮 wszelkie dowody rzeczowe. “Po stronie Rosji jest 偶yczliwo艣膰 i wola wsp贸艂pracy” - zapewni艂 Seremet.聽 Wyja艣nianiem tragedii zajmuj膮 si臋 prokuratury obu pa艅stw. Wojskowa Prokuratura Okr臋gowa w Warszawie prowadzi w艂asne 艣ledztwo w sprawie katastrofy pod Smole艅skiem, w kt贸rej 10 kwietnia zgin臋艂o 96 os贸b, w tym prezydent RP Lech Kaczy艅ski z 偶on膮. Prokuratura ta wyst膮pi艂a ju偶 do Rosji o “wszystkie istotne dowody” zabezpieczone przez stron臋 rosyjsk膮 - poinformowa艂 Seremet.
10 hipotez smole艅skiej katastrofy
Kto winien: rosyjscy kontrolerzy, polscy piloci, mg艂a czy maszyna? Mno偶膮 si臋 te偶 teorie spiskowe
10 kwietnia o 8.56 w katastrofie prezydenckiego samolotu Tu -154M zgin膮艂 prezydent Lech Kaczy艅ski z ma艂偶onk膮 i 94 inne osoby obecne na pok艂adzie. Do tragedii dosz艂o podczas pr贸by l膮dowania na lotnisku pod Smole艅skiem. Oto dziesi臋膰 teorii na temat przyczyn katastrofy.
1. Niedo艣wiadczony pilot. 36-letni kapitan Arkadiusz Protasiuk mia艂 wed艂ug Rosjan przeszar偶owa膰: nie zna艂 lotniska i maszyny, kt贸r膮 lecia艂. “Za艂oga najwyra藕niej nie uwzgl臋dni艂a specyfiki rosyjskiego samolotu” 鈥 pisa艂 portal Newsru.com, powo艂uj膮c si臋 na rosyjskich ekspert贸w. Tu -154 traci wysoko艣膰 szybciej ni偶 inne samoloty. Protasiuk mia艂 wi臋c pope艂ni膰 szkolny b艂膮d i za nisko sprowadzi膰 maszyn臋.
Ale polski pilot na tupolewie przelata艂 imponuj膮c膮 liczb臋 2937 godzin. Maszyn臋 zna艂 doskonale. 鈥 Zna艂 r贸wnie偶 lotnisko. Trzy dni wcze艣niej l膮dowa艂 na nim, jako drugi pilot samolotu premiera Donalda Tuska 鈥 powiedzia艂 pu艂kownik Grzegorz Ku艂akowski, kolega Protasiuka z 36. Specjalnego Pu艂ku Lotnictwa Transportowego.
2. K艂opoty z rosyjskim. Jak twierdzi rosyjski kontroler lotu ze Smole艅ska Pawe艂 Plusnin, polscy piloci nie informowali go o swojej wysoko艣ci, bo “s艂abo znali rosyjski”. Te s艂owa wzburzy艂y koleg贸w zabitych pilot贸w. 鈥 Protasiuk m贸wi艂 po rosyjsku znakomicie 鈥 powiedzia艂 Ku艂akowski. Trzy dni wcze艣niej podczas l膮dowania w Smole艅sku Protasiuk nie mia艂 najmniejszych problem贸w w komunikacji radiowej z rosyjskimi pracownikami lotniska.
3. Naciski na pilot贸w.Zwolennicy tej tezy przypominaj膮, 偶e w sierpniu 2008 r., podczas rosyjskiej inwazji na Gruzj臋, prezydent pr贸bowa艂 nak艂oni膰 pilota do l膮dowania w Tbilisi. Ten jednak sprowadzi艂 maszyn臋 na bezpieczniejsze lotnisko w Ganji w Azerbejd偶anie. Czy tym razem pilot si臋 ugi膮艂, bo kto艣 鈥 prezydent lub dow贸dca Si艂 Powietrznych gen. Andrzej B艂asik 鈥 kaza艂 mu l膮dowa膰 w skrajnie trudnych warunkach?
Koledzy Protasiuka uwa偶aj膮, 偶e to niemo偶liwe. 鈥 Za艂ogi, kt贸re lataj膮 w pu艂ku zapewniaj膮cym transport najwa偶niejszym osobom w pa艅stwie, s膮 tak wyszkolone, 偶e nie ulegaj膮 presji 鈥 powiedzia艂 kapitan Grzegorz Pietruczuk, ten sam, kt贸ry odm贸wi艂 prezydentowi Lechowi Kaczy艅skiemu l膮dowania w Tbilisi.
Wojskowi podkre艣laj膮, 偶e 偶elazna zasada m贸wi, i偶 najwa偶niejsz膮 osob膮 na pok艂adzie jest pilot. Nikt, nawet prezydent, nie ma prawa narzuca膰 mu swojej woli. Po incydencie na Kaukazie piloci mieli jeszcze umocni膰 si臋 w tym postanowieniu.
Z przeciek贸w po wst臋pnej analizie czarnej skrzynki wynika, 偶e 偶aden z pasa偶er贸w nie ingerowa艂 w prac臋 pilot贸w.
4. Mg艂a. W chwili wypadku by艂a bardzo g臋sta i pilot m贸g艂 nie zauwa偶y膰 drzew.
鈥 Na nowoczesnych lotniskach mg艂a nie jest gro藕na, ale w Smole艅sku, gdzie jest lotnisko przestarza艂e, mog艂a sprawi膰 problemy 鈥 m贸wi ekspert Grzegorz Ho艂danowicz. Wed艂ug niego mg艂a jest niebezpieczna, bo jest nieprzewidywalna. W jednym miejscu mog膮 by膰 prze艣wity, gdzie indziej niespodziewanie g臋stnieje. 鈥 Piloci nie zdawali sobie sprawy, 偶e lec膮 nad jarem g艂臋bokim na 60 metr贸w. Tyle im zabrak艂o do bezpiecznego l膮dowania. Gdyby nie jar, wyl膮dowaliby bezpiecznie 鈥 podkre艣li艂 Ho艂danowicz.
Do bezpiecznego l膮dowania potrzeba widoczno艣ci na 1 km. Tego dnia nad Smole艅skiem wynosi艂a chwilami zaledwie 100 metr贸w.
5. Awaria samolotu. Kolejna hipoteza sugeruje mo偶liwo艣膰 usterki lub powa偶niejszej awarii w prezydenckim tupolewie. Park maszynowy 36. Pu艂ku jest mocno wys艂u偶ony. 鈥 Liczba usterek, jakie mia艂y te samoloty, jest przera偶aj膮ca 鈥 m贸wi艂 po katastrofie by艂y premier J贸zef Oleksy. 鈥 Sam by艂em kiedy艣 poirytowany, i偶 z powodu awarii nie mog艂em dolecie膰 na szczyt europejski 鈥 dodaje. Rosjanie zapewniaj膮, 偶e samolot by艂 sprawny. Zim膮 przeszed艂 kompleksowy remont w rosyjskich zak艂adach lotniczych Awiakor w Samarze. M贸g艂 po nim sp臋dzi膰 w powietrzu jeszcze 7,5 tys. godzin. Wylata艂 tylko 140. W sumie 20-letni samolot przelecia艂 5000 godzin i l膮dowa艂 1823 razy, co zdaniem dyrektora zak艂ad贸w Awiakor Aleksieja Gusiewa jak na t臋 maszyn臋 nie jest du偶膮 liczb膮. 鈥 Po remoncie samolot lata艂 normalnie, 偶adnych pretensji nie zg艂aszano 鈥 m贸wi艂 Gusiew.
鈥 Wst臋pne dane wskazuj膮, 偶e katastrofa nie by艂a zwi膮zana z problemami technicznymi na pok艂adzie samolotu 鈥 wt贸rowa艂 mu szef komisji 艣ledczej Prokuratury Generalnej Rosji Aleksander Bastrykin. Wiadomo, 偶e do momentu uderzenia w drzewa, tupolew by艂 w pe艂ni sterowny.
6. Ba艂agan na lotnisku. O potwornym ba艂aganie, kt贸ry podobno jest norm膮 na rosyjskich lotniskach, m贸wi艂 rosyjski dysydent W艂adimir Bukowski.
鈥 Chaos, niekompetencja, nieporz膮dek, z艂y stan techniczny sprz臋tu 鈥 wylicza艂. 鈥 Wie偶a mog艂a poda膰 z艂e wsp贸艂rz臋dne, 藕le pokierowa膰 pilot贸w.
Bia艂oruski dziennikarz, przebywaj膮cy na smole艅skim lotnisku, kr贸tko po katastrofie zrobi艂 fotografi臋 rosyjskich 偶o艂nierzy wkr臋caj膮cych 偶ar贸wki w 艣wiat艂ach naprowadzaj膮cych. Czy w momencie, gdy samolot podchodzi艂 do l膮dowania, lampy nie dzia艂a艂y? Polska prokuratura ju偶 oficjalnie zada艂a to pytanie stronie rosyjskiej.
Do dzi艣 nie wiadomo te偶, co podczas feralnego l膮dowania robi艂a obs艂uga lotniska i kto wchodzi艂 w sk艂ad naziemnej grupy przyjmuj膮cej Tu -154. Czy byli to pracownicy ze Smole艅ska, czy te偶 mo偶e ludzie oddelegowani tam specjalnie na ten dzie艅 z innego miejsca i kiepsko znaj膮cy to lotnisko. Nie podano te偶, kto osobi艣cie odpowiada za l膮dowanie samolotu.
7. Presja na obs艂ug臋 lotniska. To nie polscy piloci, lecz rosyjscy kontrolerzy lot贸w mogli dzia艂a膰 pod naciskiem. Rankiem 10 kwietnia odbyli kilka rozm贸w z prze艂o偶onymi w Moskwie.
鈥 W jednej z rozm贸w ostrzegali, 偶e warunki s膮 fatalne i 偶e zastanawiaj膮 si臋 nad zamkni臋ciem lotniska i wprowadzeniem zakazu l膮dowania. 鈥 Mieli jednak w膮tpliwo艣膰, czy ta decyzja nie zostanie przez polsk膮 stron臋 zinterpretowana jako celowa przeszkoda. Nasze 藕r贸d艂a twierdz膮, 偶e w膮tpliwo艣ci dotycz膮ce tego, czy zamkn膮膰 lotnisko, mieli te偶 prze艂o偶eni kontroler贸w 鈥 doda艂.
Podobne w膮tpliwo艣ci mia艂a Moskwa. Kaza艂a nie zamyka膰 lotniska, ale rekomendowa膰 Polakom, 偶eby l膮dowali gdzie indziej. Tak te偶 wed艂ug Rosjan mia艂o si臋 sta膰. Kontrolerzy zasugerowali pilotom, aby polecieli do Moskwy lub Mi艅ska.
鈥 Problem w tym, 偶e nie ma czego艣 takiego jak rekomendacja. Jest zezwolenie albo odmowa. Kontrolerzy na lotnisku mogli naruszy膰 procedury. Podobnego zdania s膮 polscy eksperci. 鈥 Wie偶a mo偶e uzna膰, 偶e warunki pogodowe s膮 zbyt trudne i zamkn膮膰 lotnisko. Wtedy pilot musi lecie膰 gdzie艣 indziej. Je偶eli wie偶a tego nie robi, pilot uznaje, 偶e nie jest tak 藕le i ma wszelkie prawo, by podj膮膰 pr贸b臋 l膮dowania. Je偶eli rzeczywi艣cie wie偶a tego nie zabroni艂a, to oznacza, 偶e Rosjanie pope艂nili fatalny b艂膮d 鈥 powiedzia艂 chc膮cy zachowa膰 anonimowo艣膰 polski pilot.
8. Brak systemu naprowadzania. Wed艂ug rosyjskich medi贸w 7 kwietnia, gdy pod Smole艅skiem l膮dowa艂y samoloty z premierami W艂adimirem Putinem i Donaldem Tuskiem, na lotnisko sprowadzono nowocze艣niejszy system nawigacyjny.
System ten przed wizyt膮 prezydenta Kaczy艅skiego mia艂 zosta膰 usuni臋ty. Informacja ta nie zosta艂a potwierdzona. Pewne jest, 偶e na lotnisku nie by艂o systemu automatycznego naprowadzania l膮duj膮cych samolot贸w ILS (Instrument Landing System). 鈥 Wszystkie urz膮dzenia nawigacyjne na lotniskach musz膮 by膰 regularnie sprawdzane i posiada膰 aktualne 艣wiadectwa. Sprawdza si臋 je w czasie lot贸w laboratoryjnych, przy u偶yciu specjalnego samolotu. Je偶eli wszystko dzia艂a, to system nawigacyjny otrzymuje 艣wiadectwo 鈥 t艂umaczy聽 jeden z ekspert贸w. Danych na temat lotniska pod Smole艅skiem brak.
9. Zamach terrorystyczny. Prokurator generalny Andrzej Seremet powiedzia艂, 偶e 艣ledczy badaj膮 tak偶e hipotez臋 zamachu. Wst臋pne 艣ledztwo wykaza艂o, 偶e na pok艂adzie nie dosz艂o do eksplozji 艂adunku wybuchowego.
Mimo to pojawia si臋 wiele teorii spiskowych. 鈥 Okoliczno艣ci wskazuj膮 na powa偶n膮 awari臋 lub celowe zablokowanie uk艂adu sterowania. Tak膮 blokad臋 mo偶na celowo zamontowa膰 tak, aby uruchomi艂a si臋 przy wypuszczeniu podwozia lub klap bezpo艣rednio na prostej przed l膮dowaniem. Przy blokadzie klap lub lotek na prostej katastrofa by艂a nieunikniona 鈥 powiedzia艂 Ryszard Drozdowicz z Laboratorium Aerodynamicznego Politechniki Szczeci艅skiej (ZUT).
Inni eksperci wykluczaj膮 jednak tak膮 mo偶liwo艣膰: samolot by艂 dok艂adnie sprawdzony przez polskie s艂u偶by.
10. Atak elektroniczny. Na pok艂adzie tupolewa znajdowa艂o si臋 supernowoczesne satelitarne urz膮dzenie TAWS (Terrain Awareness and Warning System), kt贸re z dok艂adno艣ci膮 do jednego metra informuje pilot贸w o ukszta艂towaniu terenu w okolicach lotniska. Ukazuje im tr贸jwymiarowy model terenu nawet w najtrudniejszych warunkach pogodowych. Poniewa偶 do tej pory nie zdarzy艂a si臋 jeszcze katastrofa samolotu wyposa偶onego w ten system, pojawi艂y si臋 spekulacje, czy przypadkiem rzekomi terrory艣ci 艣wiadomie nie zak艂贸ci艂 pracy urz膮dze艅 pok艂adowych.
鈥 System TAWS zawie艣膰 nie mo偶e. Chyba 偶e kto艣 zaatakuje go technik膮 o nazwie “meaconing”. Fa艂szywy sygna艂 jest nagrywany i kilka milisekund p贸藕niej i z wi臋ksz膮 moc膮 ni偶 sygna艂 satelity puszczany w eter na tej samej cz臋stotliwo艣ci, na kt贸rej nadaje satelita 鈥 m贸wi wsp贸艂tw贸rca systemu tr贸jwymiarowej nawigacji, wyk艂adowca na Politechnice Hamburskiej Marek Strassenburg -Kleciak. Wiadomo, 偶e wcze艣niej problemy z wyl膮dowaniem w Smole艅sku mia艂 rosyjski samolot I艂 -76. Zwolennicy teorii o ataku elektronicznym wskazuj膮, 偶e ju偶 wtedy sabota偶y艣ci mogli uruchomi膰 swoje urz膮dzenie.
Eksperci lotnictwa przestrzegaj膮 jednak przed wyci膮ganiem takich wniosk贸w. Wed艂ug Tomasza Hypkiego, Smole艅ska nie ma na li艣cie 11 tys. lotnisk, kt贸rych dane s膮 opracowane przez tw贸rc贸w system贸w takich jak TAWS.
Piotr Zychowicz