Bylica pospolita
Są rośliny, które człowiek sadzi w ogrodzie, pielęgnuje, podlewa i z dumą pokazuje gościom. A są też takie, które po prostu pojawiają się same – przy drogach, na nieużytkach, obrzeżach pól i w miejscach, których nikt specjalnie dla nich nie wybierał. I właśnie do takich roślin należy Bylica pospolita – Artemisia vulgaris L.
Należy do rodziny astrowatych – tej samej, do której należą między innymi rumianek, nagietek, arnika czy mniszek. Ma charakterystyczne, pierzasto powcinane liście, z wierzchu zielone, a od spodu często srebrzystoszare. Kiedy zakwita, pojawiają się drobne koszyczki kwiatowe.
Rośnie skromnie, czasem niemal niezauważona. A jednak przez stulecia przypisywano jej niezwykłą moc. Była rośliną leczniczą, ochronną, kulinarną, a także bohaterką dawnych wierzeń. W Europie nazywano ją nawet „matką ziół”.
Dziś patrzymy na nią już nie tylko przez pryzmat dawnych opowieści. Wiemy, że zawiera olejek eteryczny, flawonoidy, związki fenolowe i laktony seskwiterpenowe. Wiemy też, że jej skład chemiczny może bardzo różnić się w zależności od miejsca, w którym rośnie. I właśnie dlatego bylica jest rośliną, o której warto mówić z zachwytem, ale również z ostrożnością.
Już sama nazwa rodzaju – Artemisia – prowadzi nas w świat starożytności. Tradycja łączy ją z Artemidą, grecką boginią związaną między innymi z naturą, dzikimi terenami i kobiecością. W rzymskim świecie jej odpowiednikiem była Diana. Trzeba jednak zachować tutaj odrobinę ostrożności: nie ma pewności, że nazwa rodzaju rzeczywiście została utworzona od imienia bogini. To jedna z popularnych interpretacji historycznych, ale etymologia nazwy nie jest całkowicie rozstrzygnięta. Znacznie pewniejszy jest natomiast fakt, że bylica od dawna zajmowała ważne miejsce w tradycyjnych systemach leczniczych Europy i Azji. Przypisywano jej między innymi działanie wspomagające trawienie oraz zastosowanie przy różnych dolegliwościach kobiecych.
W dawnych wierzeniach przypisywano jej właściwości ochronne podczas podróży. W niektórych tradycjach wkładano ją do butów lub noszono przy sobie, wierząc, że chroni wędrowca przed zmęczeniem i niebezpieczeństwami drogi. Nie oznacza to oczywiście, że współczesna nauka potwierdza magiczną moc bylicy. Ale takie przekazy są interesującym świadectwem tego, jak nasi przodkowie postrzegali rośliny - nie były jedynie surowcem leczniczym. Mogły być jednocześnie lekarstwem, amuletem, przyprawą i częścią obrzędu. Bylica właśnie taką rośliną była. Dawni zielarze wykorzystywali przede wszystkim ziele i liście. W różnych tradycjach stosowano ją przy proble- mach trawiennych, braku apetytu, skurczach oraz dolegliwościach związanych z cyklem menstruacyjnym. Opisywano również zastosowania zewnętrzne.
Co właściwie kryje się w bylicy? I tutaj zaczyna się najbardziej fascynująca część opowieści. Bylica pospolita jest prawdziwym laboratorium chemicznym. W jej zielonych częściach znaleziono między innymi: olejek eteryczny, flawonoidy, kwasy fenolowe, terpeny, kumaryny, saponiny i inne związki roślinne. Badania laboratoryjne ekstraktów z Artemisia vulgaris wskazują na potencjalne właściwości antyoksydacyjne, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwzapalne, przeciwskurczowe i przeciwbólowe. Współcześnie Artemisia vulgaris jest przede wszystkim przedmiotem badań fitochemicznych i farmakologicznych, a także elementem tradycyjnych praktyk zielarskich w różnych kulturach. Można ją spotkać w opracowaniach dotyczących trawienia, skurczów, tradycyjnego ziołolecznictwa kobiecego, preparatów roślinnych oraz badań nad aktywnością biologiczną jej ekstraktów. Ale nie należy mylić tradycyjnego zastosowania z potwierdzonym wskazaniem leczniczym. I jeszcze jedno: bylica pospo-lita nie jest źródłem artemizyniny stosowanej w leczeniu malarii.
Pamiętajmy jednak, że bylica nie jest ziołem dla każdego. Szczególną ostrożność powinny zachować kobiety w ciąży. Tradycyjne zastosowanie bylicy przy menstruacji oraz jej działanie biologiczne są powodem, dla którego stosowanie preparatów z tej rośliny w ciąży nie jest dobrym pomysłem bez konsultacji z lekarzem. Nie zaleca się również samodzielnego stosowania skoncentrowanego olejku eterycznego z bylicy doustnie. Powodem jest między innymi obecność tujonu i innych silnie działających składników olejku. Ostrożność powinny zachować także osoby uczulone na rośliny z rodziny Asteraceae, ponieważ mogą wystąpić reakcje alergiczne. Nie należy też samodzielnie stosować dużych dawek preparatów z bylicy przez długi czas, szczególnie jeśli ktoś przyjmuje leki lub ma przewlekłe choroby.
Bylica pospolita przypomina nam, że zielarstwo zaczęło się na długo przed laboratorium. Ale przypomina też coś jeszcze ważniejszego - im starsza jest historia rośliny, tym większej potrzeba rozwagi w opowiadaniu o jej leczniczej mocy. Bo między legendą, a nauką jest ogromna przestrzeń. W tej przestrzeni znajduje się prawdziwe zielarstwo – takie, które potrafi zachwycić się dawną opowieścią, ale kiedy trzeba, umie również powiedzieć: „Tego jeszcze nie wiemy”.
I może właśnie dlatego bylica nadal zasługuje na swoje dawne miano – matki ziół. Nie dlatego, że potrafi wyleczyć wszystko, lecz dlatego, że od stuleci przypomina człowiekowi, jak wiele tajemnic może kryć zwyczajna roślina rosnąca przy drodze.
Ilona Girzewska
Certyfikowany Zielarz Fitoterapeuta
Tel: 416-882-0987 • FB: Ziołowe opowieści • Podcast: radio7toronto.com
Powiązane wiadomości
Comment (0)