Czosnek - mały ząbek z wielką historią
Są takie rośliny, które trudno przeoczyć. Czosnek zdecydowanie do nich należy. Nie potrzebuje kolorowych kwiatów ani egzotycznego zapachu, żeby zwrócić na siebie uwagę. Wystarczy obrać jeden ząbek i… całe mieszkanie już wie, że coś się dzieje. A jednak ten niepozorny, biały ząbek od tysięcy lat zajmuje wyjątkowe miejsce w kuchni, medycynie ludowej i ziołolecznictwie.
Już starożytni Egipcjanie, Grecy i mieszkańcy Indii wykorzystywali czosnek w różnych dolegliwościach. Znano go jako roślinę kulinarną, ale także jako środek tradycyjnie stosowany między innymi przy problemach trawiennych, dolegliwościach układu oddechowego czy bólach głowy. W starożytnej Grecji czosnek miał opinię rośliny wzmacniającej. Według przekazów uliczni sprzedawcy zachwalali go słowami: „To rzecz prawdziwa, od czosnku mężczyznom młodości przybywa”. Trudno dziś rozstrzygnąć, czy rzeczywiście dokładnie tak brzmiało hasło starożytnych handlarzy, ale sama reputacja czosnku jako rośliny dodającej sił jest dobrze zakorzeniona w dawnych tradycjach. Grecy nie byli zresztą jedynymi, którzy przypisywali mu niezwykłe właściwości.
Czosnek (Allium sativum L) pojawia się w licznych dawnych przekazach medycznych. W Europie przez stulecia należał do podstawowego arsenału domowych środków leczniczych. Stosowano go na różne sposoby – świeży, gotowany, w winie, oleju, octach i rozmaitych miksturach. A skoro mówimy o średniowieczu, nie sposób pominąć świętej Hildegardy z Bingen, jednej z najbardziej znanych postaci średniowiecznego zielarstwa. W jej tradycji czosnek ceniono jako roślinę spożywaną przede wszystkim w odpowiedni sposób, a świeży czosnek zajmował ważne miejsce w zaleceniach dotyczących diety.
Przez wieki zielarze obserwowali, że ludzie, którzy regularnie spożywają określone rośliny, mogą cieszyć się lepszym zdrowiem. Dzisiaj naukowcy próbują odpowiedzieć na pytanie: Czy za tymi obserwacjami rzeczywiście stoi działanie biologiczne? W przypadku czosnku odpowiedź jest interesująca. Najwięcej badań dotyczy jego wpływu na poziom cholesterolu. Przeglądy badań wskazują, że preparaty czosnkowe mogą w niewielkim stopniu obniżać cholesterol całkowity oraz LDL, czyli tak zwany „zły” cholesterol. Efekt jest jednak znacznie mniejszy niż działanie leków stosowanych w leczeniu hipercholesterolemii. Podobnie wygląda sytuacja z ciśnieniem. Niektóre badania sugerują, że preparaty czosnkowe mogą nieznacznie obniżać ciśnienie u osób z nadciśnieniem, ale jakość dowodów jest nierówna i czosnek nie może być traktowany jako zamiennik leczenia. I tutaj dochodzimy do bardzo ciekawej historii. Wyobraźmy sobie nasze tętnice jako ogromną sieć rur. Z biegiem lat w ich ścianach mogą powstawać blaszki miażdżycowe, które zwężają światło naczyń i utrudniają przepływ krwi. Dzisiaj wiemy, że miażdżyca jest procesem znacznie bardziej skomplikowanym niż zwykłe zapchanie tętnic, ale porównanie pomaga zrozumieć problem. Dlatego tak ważne są czynniki wpływające na ryzyko chorób sercowo-naczyniowych: dieta, aktywność fizyczna, palenie papierosów, ciśnienie, cholesterol, cukrzyca i masa ciała.
Czosnek może być jednym z elementów zdrowej diety, ale nie jest magicznym środkiem, który czyści tętnice.
Co właściwie kryje się w czosnku? Najbardziej znanym związkiem czosnku jest allicyna – substancja powstająca wtedy, gdy ząbek zostanie rozgnieciony lub posiekany. To właśnie dlatego świeżo przecięty albo zmiażdżony czosnek pachnie zupełnie inaczej niż cały ząbek. Czosnek zawiera jednak znacznie więcej substancji biologicznie czynnych. Ich skład zależy między innymi od odmiany, sposobu uprawy, przechowywania i przetwarzania. Dlatego nie każdy preparat czosnkowy będzie działał w identyczny sposób.
Tradycyjnie czosnek stosowano przede wszystkim: jako składnik codziennej diety, przy dolegliwościach trawiennych, jako tradycyjny środek wspomagający odporność, przy przeziębieniach i infekcjach – choć współczesne badania nie dają wystarczających dowodów, aby uznać go za skuteczne leczenie przeziębienia, jako element diety wspierającej prawidłowy poziom cholesterolu, jako składnik diety osób dbających o zdrowie układu krążenia.
W kuchni jego zastosowanie jest niemal nieograniczone: sosy, zupy, kiszonki, marynaty, pesto, pasty, warzywa, pieczywo…I być może właśnie kuchnia jest najbezpieczniejszym miejscem dla naszego bohatera. Bo czosnek najlepiej traktować przede wszystkim jako żywność o interesujących właściwościach, a nie jako cudowny lek.
A co z przeciwwskazaniami?
Jak każda roślina o silnym działaniu biologicznym, czosnek również nie jest dla każdego. Spożywany w ilościach kulinarnych jest na ogół bezpieczny, ale większe ilości – szczególnie surowego czosnku – mogą powodować zgagę, bóle brzucha, nudności, niestrawność oraz bardzo charakterystyczny zapach oddechu i skóry.
Szczególną ostrożność powinny zachować osoby przyjmujące leki przeciwkrzepliwe, ponieważ czosnek może zwiększać ryzyko krwawienia. Ostrożność jest również wskazana przed planowanym zabiegiem chirurgicznym. Czosnek może również wchodzić w interakcje z niektórymi lekami. Dlatego osoby przyjmujące leki na stałe powinny skonsultować regularne stosowanie skoncentrowanych preparatów czosnkowych z lekarzem lub farmaceutą.
Ilona Girzewska
Certyfikowany Zielarz Fitoterapeuta
Tel: 416-882-0987 • FB: Ziołowe opowieści • Podcast: radio7toronto.com
Powiązane wiadomości
Comment (0)